De tijden veranderen (3) preek over trouwen en samenwonen

10 oktober 2016

De tijden veranderen (3) preek over trouwen en samenwonen

hc-23-41-flyer

Trouwen of samenwonen? Hoe moeten we er als kerk mee omgaan? Hoe reageren we als twee gemeenteleden voor een geregistreerd partnerschap kiezen of een samenlevingscontract? Het was het onderwerp van de derde leerdienst in het kader van het thema ‘De tijden veranderen en wij…’. De preek kijkt wat verder dan trouwen en samenwonen. Ook komt de vraag aan de orde wat het voor huwelijk en seksualiteit betekent dat we onderweg zijn naar een toekomst zonder huwelijk. Ook komt de plaats van de ongehuwde in de gemeente ter sprake.

1.0. Inleiding

Over huwelijk en relaties gaat het vandaag. Terwijl de tijden veranderen heb je op dit gebied met veel tradities te maken. Een traditie waar –ik denk- de meesten in de kerk aan hechten: eerst trouwen op het gemeentehuis en meestal op dezelfde dag een trouwdienst in de kerk. En pas daarna ga je samenwonen.

Een traditie waar in ieder geval veel jongeren aan hechten is die van een grote bruiloft. Een dag waarop jij echt speciaal bent. Een dag met een mooie auto, een mooie jurk, locatie, muziek, eten en drinken met de daggasten, een receptie, een feestavond met een dj of een band, bloemen, corsages, gouden ringen, een vader die zijn dochter weggeeft in de kerk, foto’s, video… en wat heb ik nog vergeten? Je komt zo op tien- tot twintigduizend euro uit.  Of zit ik er nou naast? Twee tradities die heel mooi samen kunnen gaan, maar ook gemakkelijk kunnen botsen. Want je wilt een mooie bruiloft met alles er op en er aan, maar moet  je daar nou helemaal op wachten om te gaan samenwonen? Als je toch zeker van elkaar bent?

De traditie van burgerlijk huwelijk, trouwdienst en daarna pas samenwonen is binnen onze kerk nog wel vrij sterk maar verliest toch aan kracht. De traditie van de romantische bruiloft, waar niks aan mag ontbreken lijkt alleen maar sterker te worden. In een leerdienst als vanmiddag is het goed dat we het stof er eens afblazen. Waar gaat het tussen al die tradities nou echt om als je samen een levensrelatie wilt beginnen? En hoe moeten we als kerk dan onze weg gaan in een veranderende tijd. In het eerste stuk van de preek wil ik laten zien wat volgens de bijbel een levensrelatie, zeg maar een huwelijk is. Daarna is er gelegenheid om vragen te stellen. En het tweede stuk gaat dan over de weg die de kerk daarin moet gaan. Maar eerst wil ik iets zeggen over de veranderende tijden.

1.1. Bijbelse lijnen: tijd in beweging

hc-23-41-foto-2Als we het over relaties hebben dan kijken we er naar hoe God het in het begin bedoeld heeft. Dat begin waar Jezus het over had. In het begin toen God de mensen als mannen en vrouwen schiep, prachtig. En de relatie van een man en een vrouw als totale verbintenis van twee levens bedacht. Toen alles nog volmaakt was. Dat is het verleden, en we gaan dadelijk kijken wat het ons te zeggen heeft. Maar, zoals ik daar vorig jaar eens over gepreekt heb, toen we seksualiteit als gemeentethema hadden, het is nu niet meer zoals toen. De tijden zijn veranderd. We leven in een tijd, waarin aan de ene kant nog veel van het moois van toen te beleven valt, ook in huwelijk en seksualiteit, maar waarin ook misbruik en huwelijksproblemen veel verpesten.

En wat sinds die preken van vorig jaar meer onder mijn aandacht gekomen is, is de toekomst waarheen wij onderweg zijn. Jezus heeft het in het laatste stukje van de bijbellezing over het koninkrijk van de hemel. En wat hij dan zegt is moeilijk te begrijpen, over jezelf onvruchtbaar maken met het oog op het komende koninkrijk. Maar het is wel duidelijk dat Jezus ons wil leren het huwelijk niet alleen in het licht van het verleden te zien, maar ook in het licht van de toekomst. Zoals hij later, in één van zijn laatste gesprekken vertelt dat er in het komende rijk geen huwelijk meer zal zijn (Mat. 22:23-33). Dan hebben we niet meer een aards lichaam, dat de aardse seksuele driften kent, die heel veel lijken op die van de dieren. We zullen zijn als de engelen in de hemel, we hebben nog wel ons eigen lichaam, maar dat zal een hemels lichaam, een geestelijk lichaam worden volgens 1 Korinte 15. Dan zijn onze huwelijken gedateerd omdat ze overtroffen zijn de huwelijksrelatie die we met Christus hebben.

In de christelijke bezinning op huwelijk en seksualiteit is altijd veel aandacht geweest voor het verleden in het paradijs. Daardoor is er wel eens een neiging om er te mooi over te preken en de strijd van het heden en de rottigheid van het heden uit het oog te verliezen. Hoewel iemand als Augustinus dat wel heel duidelijk gehad heeft. Voor de toekomst van huwelijk en seksualiteit en de betekenis ervan voor vandaag hebben we nog veel te weinig aandacht gehad. Er komt wat aandacht voor, maar dat gaat nog heel moeizaam en ik moet u zeggen dat ik het ook moeilijk vindt om te ontdekken wat de toekomst zonder huwelijken en met verheerlijkte lichamen voor ons trouwen en ongetrouwd blijven vandaag betekent. Maar hier valt nog veel te leren. Dan zie je als je ongetrouwd blijft op een bepaalde manier dichter bij het komende koninkrijk bent dan wanneer je trouwt. Willen wij recht doen aan wat Paulus daar over schrijft, dan zullen we het leven zonder huwelijk hoger moeten waarderen. Dat is de toekomst! Dat staat haaks op de cultuur van nu: het lijkt alsof iedereen recht heeft op een relatie en seksualiteit en daardoor gelukkig wordt. Ook in de kerk heerst die cultuur.

1.2. Bijbelse lijnen: het bijbelse huwelijk

Als we dan de tradities van de trouwdag eens van onder het stof halen, waar gaat het dan om?

  • In de eerste plaats dat twee mensen elkaar trouw beloven voor het leven. Jezus haalt in Matteüs 19 een Genesis 2:24 aan over een man die ‘zich hecht aan zijn vrouw’. Hij wordt met haar tot een eenheid. In de statenvertaling wordt het woord ‘kleven’ gebruikt. Twee mensen zitten zo aan elkaar geplakt dat ze niet goed meer van elkaar los te maken zijn. Dat dit ‘hechten’ als trouw voor het leven bedoeld is wordt bevestigd door wat we Jezus hoorden zeggen. Hij trok er de conclusie uit dat wat God samengevoegd heeft, dat de mens dat niet mag scheiden. (Mat. 19:6)

Voor mensen kan dat moeilijk zijn. Want wij leven niet in het paradijs maar in het heden. Dan kun je elkaar alleen trouw zijn als je kunt vergeven. Als je bereid bent de liefde soms van één kant te laten komen. Als je in je huwelijksliefde vol bent van de liefde van Christus. En als het niet lukt, als er toch een scheiding komt, ook dan mag je weten van de liefde van Christus die geduld heeft en vergeeft. Maar de norm is, ook vandaag: je mag niet scheiden wat God heeft samengevoegd. Alleen Godzelf mag dat omdat hij ons, getrouwd of ongetrouwd, naar het volmaakte leven, het huwelijk met Christus leidt.

Je zou kunnen zeggen dat hij ons iets afpakt, maar uiteindelijk geeft hij ons iets mooiers.

  • Het bijbelse huwelijk is in de tweede plaats een relatie van een man en een vrouw. Ik weet dat dat voor sommigen moeilijk is en ik zou het u gunnen dat het anders was. Maar ik kan in de bijbel echt geen ruimte zien voor een seksuele relatie van twee mannen of twee vrouwen. Wel zie ik dat er in het nieuwe testament veel meer ruimte komt voor het ongehuwd blijven en de onthouding. Als kerk hebben wij nog onvoldoende geleerd om dat normaal te vinden. En daarmee maken we het onnodig moeilijk voor homo’s en hetero’s die niet trouwen. Zeker als je door hebt dat onze toekomst een toekomst zonder huwelijk is, dan moeten we het ongehuwd blijven fors opwaarderen.
  • Terug naar het bijbelse huwelijk, een trouwbelofte van man en vrouw. Deze trouwbelofte heeft een publiek karakter. Het is niet alleen een privézaak. De verbintenis raakt ook ouders en familie: de vader en de moeder die ‘verlaten worden’. Het nieuwe paar functioneert in familie, kerk en samenleving als een nieuwe twee-eenheid. Zo moeten ze in familie, kerk en samenleving geaccepteerd worden, de rechten krijgen die daar bij horen en de bescherming, die hun relatie en hun kinderen nodig hebben. Daarom zie je in de bijbel ook steeds dat de familie en dorpssamenleving bij de huwelijkssluiting betrokken zijn. Denk aan de huwelijken van Isaäk (Gen. 21:21), Jakob (29:22-28), Boaz en Ruth (Ruth 4:9-12) en de bruiloft in Kana (Johannes 2:1-11).
  • En nog een vierde kenmerk van het bijbels huwelijk: op het moment van deze publieke trouwbelofte voor het leven start een verbintenis waarin man en vrouw een eenheid vormen. Ze worden één van lichaam zegt Genesis 2:24. Samenwonen en seksuele eenwording hebben een plaats in deze relatie. Seksualiteit buiten de relatie van levenslange trouw wordt in de bijbel afgewezen. (dit wordt verondersteld in Deut. 22:13-30; zie ook Hoogl. 2:7 en 1 Kor. 7:9).

Dit is het huwelijk van het begin. En met vallen en opstaan, onder Gods genade, hanteren we dat als norm op weg naar de bruiloft van het Lam.

[gelegenheid om vragen te stellen: vijf, maximaal tien minuten]

2. Hoe gaan we er als gemeente mee om

Tenslotte vier opmerkingen over hoe we hier als gemeente mee omgaan.

2.1. Herwaardering leven zonder huwelijk

Om te beginnen, ik zei het al, moeten we het leven zonder huwelijk veel hoger waarderen. Trouwen kan heel mooi zijn, maar ook het leven zonder man of vrouw kan echt goed zijn. Wij moeten af van het automatisme waarbij trouwen de norm is. Wij moeten af van een gemeente die bestaat uit gezinnen die op zich zelf staan en weinig openheid kennen voor ongetrouwden. We zijn onderweg naar een maaltijd, het bruiloftsmaal van het Lam. Dat is geen maaltijd van vader, moeder en kinderen, maar een maaltijd waaraan getrouwden en ongetrouwden samen aanschuiven.

2.2. Kerk als thuisbasis voor de trouwbelofte

In de tweede plaats zal de kerk steeds meer de thuisbasis worden voor de trouwbelofte. In 1796 heeft de overheid die taak van de kerk overgenomen. Voor die tijd trouwde je in de kerk. In 1796 werd het burgerlijk huwelijk ingevoerd. Je trouwde op het stadhuis en je ging daarna naar de kerk waar je je belofte voor Gods aangezicht herhaalde en om zijn zegen bad. Maar in 2016 is het burgerlijk huwelijk niet meer wat het in 1796 was. Als ik kijk naar het bijbels huwelijk, dan is het burgerlijk huwelijk (vgl. punt 1.2)

  • geen relatie van levenslange trouw, je kunt gemakkelijk scheiden
  • geen relatie van man en vrouw maar van twee mensen ongeacht het geslacht
  • het is veel meer een privéaangelegenheid geworden, al heeft geeft de huwelijkssluiting op het gemeentehuis de relatie nog steeds wel een plek in de samenleving
  • en de wetgever is er al helemaal niet in geïnteresseerd of je geslachtsgemeenschap hebt voor of buiten je huwelijk

Deze uitholling, waardoor het burgerlijk huwelijk nauwelijks nog op het bijbels huwelijk lijkt geeft aan de kerkelijke plechtigheid een veel groter gewicht. Daar beloof je elkaar trouw voor het leven. De kerk moet thuisbasis willen zijn voor deze trouwbelofte. De kerk moet zich er sterk voor maken dat de leden die het leven samen gaan delen hier beginnen met een trouwbelofte voor het leven. Niet pas als het geld er is voor een mooi traditioneel trouwfeest, maar echt als het begint. En ook in die zijn thuisbasis zijn voor de trouwbelofte dat je hier zondag aan zondag de liefde leert om elkaar trouw te blijven en dat je een gemeenschap bent die helpt in die trouw voor elkaar.

2.3. Kerk samen met de overheid

En het burgerlijk huwelijk dan? Heeft dat helemaal geen waarde meer? Toch wel: het burgerlijk huwelijk regelt een aantal belangrijke zaken, bijvoorbeeld een weduwenpensioen, het vaderschap over de kinderen en nog veel meer. Hoe uitgehold het ook is, het biedt toch een zekere bescherming aan elkaar, aan de relatie en aan de kinderen. Daarom staat de kerk er terecht op dat je ook een burgerlijk huwelijk sluit. Naast de kerk is de overheid nodig. Wat onze kerkenraad betreft is het wel een punt van bezinning of het geregistreerd partnerschap, wat tegenwoordig dezelfde rechten en plichten kent als het huwelijk, ook door de kerk niet op dezelfde manier gewaardeerd zou moeten worden. Daar komen we graag nog eens op terug in een gemeenteavond volgende maand.

2.4. Als paren een andere weg kiezen

En in de vierde plaats: als een jongen en een meisje, een man en een vrouw een andere weg kiezen… Dat kan heel verschillend zijn: ze trekken gewoon bij elkaar in en kijken dan wel eens verder. Of willen echt hun leven lang trouw blijven een maken een doortimmerd samenlevingscontract. Hebben wij deze mensen nog iets te bieden, of staan we dan met lege handen? Dan komt het er op aan dat je met hen gericht bent op de toekomst. Waarheen wil je met hen onderweg? Gericht zijn op de toekomst betekent dat je met deze mensen kijkt hoe hun relatie toch, als een relatie van levenslange trouw een plek kan krijgen in Gods gemeente. Het zou toch heel mooi zijn als deze twee mensen na stimulerende gesprekken en onderwijs zo ver kunnen komen dat er toch een moment komt om God te beloven elkaar trouw te blijven. Daarbij moet je niet voorbij gaan aan wat er verkeerd geweest is. En dan is iedere situatie weer anders. Maar dat moet wel het perspectief zijn, dat ook hun relatie een plek heeft in de gemeente als thuisbasis van de trouwbelofte. En samen op weg naar de komende bruiloft.

Een aantal weken hebben we aandacht besteed aan het leven in veranderende tijden. Ook wijzelf veranderen. Het kan niet anders. Meer dan dertig jaar geleden zijn we een gemeente met verschillen. Dat heeft plus- en minpunten. We zijn een gemeente geworden met meer ruimte. Ook tegenover anderen van buiten. Een ruimte die ook gewoon hoort bij het gemeente-zijn volgens de gereformeerde belijdenis. Maar het vraagt ook wat van ons: onderling gesprek. We moeten er meer over nadenken waarom we doen wat we doen. Vaker uitleggen. Je kunt minder dan vroeger met de stroom meelopen, je moet er zelf over nadenken. Het vraagt ook de bereidheid naar elkaar te luisteren. Wat ik in de afgelopen weken steeds weer ontdekte is dat het helpt als we ons realiseren waarheen we onderweg zijn. Niet de nadruk leggen op wat we hadden en wat we kwijt raken, maar op Gods toekomst waarheen we onderweg zijn: de eeuwige rustdag, de samenleving van alle talen en culturen, de bruiloft van het Lam.

Amen

De liturgie was:

hc-23-41-liturgie

Geplaatst door met 0 reacties in Preken

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *