De tijden veranderen 2: preek over vluchtelingen

3 oktober 2016

De tijden veranderen 2: preek over vluchtelingen

hc-23-40-foto-1Vluchtelingen in Nederland. Hoe ga je er als christen mee om? Hierover ging de tweede van drie leerdiensten over ‘De tijden veranderen en wij…’. Direct bij de opening van de dienst was er een korte overdenking bij Filippenzen 3:20: burgers van een komend rijk. In de preek worden drie bijbelse lijnen getrokken: (1) vreemdelingen in de samenleving als realiteit, (2) rechtvaardigheid en barmhartigheid, (3) een kritische noot. Na interactief moment waarin vragen gesteld konden worden volgt het afsluitende deel van de preek over de vraag hoe we er als gemeente mee omgaan. Hierin wordt onder andere ruimte gevraagd voor gemeenteleden die meer dan anderen moeite hebben met de komst van vluchtelingen. De preek sluit af met een praktische aanwijzingen.

Bij de opening, na het lezen van Filippenzen 3:17-21

We lazen direct na de openingspsalm, Psalm 72:2,7,10, enkele verzen uit Filippenzen 3. Voorafgaand aan het gebed een enkel woord ter overdenking:

Bij de opening van deze dienst, een leerdienst over de veranderende tijden, en vanmiddag dan speciaal over vluchtelingen, een enkel woord over vers 20: ‘Wij hebben ons burgerrecht in de hemel, en vandaar verwachten wij onze redder, de Heer Jezus Christus’.

Na de vorige preek in deze serie, over de zondagsrust, stonden er nog een paar mensen na te praten. Iemand zei: ‘Mijn man zei altijd: hoe je de zondag viert, het gaat er om dat je een voorsmaak hebt, al iets ervaart van de eeuwige rust’. Daar werd over doorgepraat of om het anders te zeggen: daar ging de preek verder. Want zo werkt de Heilige Geest.

hc-23-38-foto-2Op de zondag, hoe je die ook precies in vult mag je iets proeven van de rust die komt. Zo staat het ook in de catechismus (Zondag 38) en het is een diepe gedachte de zondag in de veranderende tijd in dat perspectief te zien. Bij alles wat er verandert, over zondagsrust en wat ook maar, helpt het om vooruit te kijken. Waarheen zijn we onderweg? Niet zozeer terugkijken op wat we kwijt raken aan zondagsrust, dat is niet de norm, maar vooruitkijken naar het komende rijk, waarvan wij nu al burgers mogen zijn. Ons ankerpunt is dus niet: waar komen we vandaan en wat raken we kwijt, maar waarheen zijn we onderweg en wat kunnen we daar vandaag al van ervaren. Eschatologisch, met een mooi woord. Dat helpt ook als je kijkt naar ons land waar steeds meer mensen uit andere culturen binnen komen –het onderwep van vanmiddag. Niet kijken: waar komen we vandaan en wat raken we kwijt, maar waarheen zijn we onderweg. En dat zal ons ook vast helpen als we volgende week over het huwelijk hebben. Waarheen zijn we onderweg en hoe kunnen we ons daarop richten.

Daarna was ons gebed:

Vader, wij danken u voor de mooie toekomst waarheen wij onderweg zijn. Wij verdienen het niet. Ons doen en laten, onze houding is vaak zo anders. De tijden van onze ouders en grootouders, de tijd van vandaag ook, het is allemaal zo vol van egoïsme en hebzucht, van geweld en hardvochtigheid. Leer ons in die wereld burgers van een komend rijk te zijn. Onderwijs ons deze middag door uw Geest. Om Jezus’wil. Amen.

Aansluitend zongen we LB Gezang 802:1,2,4 ‘Door de wereld gaat een woord’

  1. Bijbelse lijnen

Wij zijn burgers van een komend rijk, zo hoorden we. En tegelijk zijn wij burgers van deze wereld, een wereld waar vele duizenden op de vlucht zijn. Èn we zijn burgers van Nederland, een land wat soms moeite heeft met de toestroom van vluchtelingen en andere vreemdelingen in de samenleving. Hoe moet je je als christen hierin opstellen? Ik geef eerst drie bijbelse lijnen aan. Daarna is er de gelegenheid om vragen te stellen: vijf, maximaal tien minuten. En als afronding geef ik aan wat dit betekent voor ons als gemeente.

1.1. Vreemdelingen, een realiteit

Het komt opmerkelijk vaak voor in de bijbel dat mensen van het ene land naar het andere land trekken. Ik denk dan aan Abraham die vanuit Irak naar het huidige Israël trok en daar als vreemdeling rondreisde. Aan Jakob die vluchtte voor zijn broer Esau, Mozes, die vanuit Egypte de woestijn in vluchtte. Ik denk ook aan de vrijsteden waar je in de bijbel over leest. Wie per ongeluk iemand gedood had en zelf met de dood bedreigd werd door de familie van het slachtoffer –bloedwraak- die vluchtte naar een vrijstad en vond daar asiel.

In de bijbel zien we een wereld met veel beweging, ook van complete volken. Het volk Israël reisde vanuit Egypte naar Kanaän. Amos zegt daar over: nou moeten jullie niet denken dat jullie daarom zo bijzonder zijn. Want de God heeft Filistijnen ook vanuit Kreta naar het palestijnse land gebracht en de Arameërs uit Kir. (Amos 9:7) Ik denk ook aan het bijbelboek Galaten, wat Paulus schrijft aan de keltische bevolking die vanuit Midden-Europa naar Turkije verhuisd was. Andere keltische groepen kwamen juist in het westen terecht, denk maar aan Asterix en Obelix.

Een stuk grond is niet onlosmakelijk verbonden aan een mens of een familie of een compleet volk. Nee, de aarde is van God en de mensen zijn over de aarde in beweging.Als de wereld van de eeuwen overziet, dan zie je verhuizingen en volksverhuizingen, zoals je in het weerbericht de wolkenvelden over de continenten ziet schuiven. Het is als het weer: je kunt het niet tegenhouden.

Het roept de vraag op: Waarom trekken mensen naar andere landen? Allerlei redenen. Om in vrijheid te kunnen leven, om veilig te zijn. Mensen komen in Europa wonen omdat dit deel van de wereld rijker is dan ander delen van de wereld. En hoe komt het dat wij rijker zijn? Voor een belangrijk deel omdat wij met onze VOC-mentaliteit andere delen van de wereld arm gemaakt hebben. Mensen uit die landen trekken hier op aan om weer te delen in de rijkdom die wij hier naar toe gehaald hebben. Je moet er ook rekening mee houden dat de klimaatverandering miljoenen in beweging zal brengen. Als grote delen van de aarde verdrogen of door stijging van de zeespiegel onbewoonbaar worden. De bijbel noemt speciaal de vluchtelingen die moeten vluchten voor hun geloof. Jezus leert ons dat we ze moeten opvangen. Vreemdelingen en speciaal vluchtelingen, ze horen bij de werkelijkheid waar wij in leven.

1.2. Rechtvaardigheid en barmhartigheid

Het tweede wat ik wil noemen is de oproep die de bijbel doet om vluchtelingen en andere vreemdelingen rechtvaardig en barmhartig te behandelen. Rechtvaardig: vreemdelingen hebben een kwetsbare positie. Gemakkelijk gebeurt het dat zij niet de rechten krijgen die andere mensen wel hebben. Vaak worden ze in één adem met de weduwen en de wezen genoemd. Maar God beschermt de vreemdelingen, zingen we in Psalm 146. Hij waarschuwt de rechten van vreemdelingen te eerbedigen (Deut. 24:17) De rechters krijgen de instructie: ‘Hoor beide partijen en doe rechtvaardig uitspraak, zowel tussen twee volksgenoten als wanneer er een vreemdeling bij betrokken is’ (Deut. 1:16). Leviticus 24:22 zegt: ‘Vreemdelingen en geboren Israëlieten moeten volgens dezelfde norm worden berecht. Ik ben de HEER, jullie God’. Vreemdelingen mogen er niet onder lijden dat hun positie zwakker is, dat niemand het voor hen opneemt en je ongestraft hun rechten kunt schenden. Vreemdelingen hebben dezelfde rechten als Israëlieten. Dat gaat ver. Maar het gaat nog verder.

De bijbelse wetten roepen op de vreemdeling barmhartigheid te bewijzen. Vorig jaar op dankdag heb ik er over gepreekt. Bij de oogst mochten de vreemdelingen en de armen oprapen wat de boer en zijn mensen hadden laten vallen. Ja, ze moesten zelfs het gewas aan de rand speciaal laten staan (Lev. 23:22). En bij het loofhuttenfeest moesten ook de vreemdelingen uitgenodigd worden om mee te feesten (Deut. 16:14).

De wetten roepen op je naaste lief te hebben als jezelf. En bij die naaste moet je dan denken aan de volksgenoot, maar ook aan de vreemdeling. Jezus gaat nog een stap verder en zegt dat je zelfs je vijand lief moet hebben. Deze toon komen we ook tegen als zondag 40 het verbod op doodslag uitlegt.

We lazen Zondag 40

1.3. Kritisch tegenover vreemdelingen

Je treft in de bijbel ook een kritische toon tegenover de vreemdeling. In Deuteronomium 7 lees je dat het joodse volk zich niet mag vermengen met de andere volken die wonen in het land Kanaän, waar ze zich gaan vestigen. Ze mogen niet met ze trouwen. Je leest vaker in de bijbel dat huwelijken van mensen die in God geloven met mensen die niet in hem geloven verboden worden. Een gemengde relatie wordt als een bedreiging voor je geloof gezien. De vreemdelingen krijgen geen toegang tot de tempel (zie 1 Koningen 8:41-42). Je leest in Deuteronomium zelfs dat ze uitgeroeid moeten worden.

Wat betekent dit voor ons? In ieder geval niet dat wij de vreemdelingen moeten uitroeien. Dat was een straf, een oordeel van God omdat die volken zoveel kwaad gedaan hadden. Dat is iets heel specifieks, dat heeft niets te maken met hoe wij vreemdelingen of met mensen van een ander geloof of helemaal geen geloof moeten aanpakken.

De bijbelse wetten leren ons om de vreemdeling een plek in ons midden te geven en tegelijk overeind te houden dat je geloof niet zomaar inwisselbaar is met een ander. Niet met de Baäldienst. En ook de islam is niet net zoiets als ons geloof. De waarschuwing tegen gemengde relaties klinkt ook door in het nieuwe testament. We mogen geen vreemdelingenhaters worden, maar we mogen best kritisch zijn over de islam of het boeddhisme. Maar bedenk: als wíj het over vreemdelingen hebben, dan hebben we het voor een belangrijk deel ook over christenen.

Er is geen reden om vreemdelingen de ruimte te ontzeggen om hun eigen geloof te belijden. Jezus leert ons in de gelijkenis van de akker dat de verschillende soorten zaad gelijk op mogen groeien, zeg maar christenen, moslims en atheïsten, tot de dag van de oogst, de dat waarop hij zelf het oordeel voltrekt. (Dat hoeven wij niet te doen.

Samengevat:

  • Vluchtelingen en andere vreemdelingen horen bij de werkelijkheid waar we in leven.
  • De bijbel roept op tot rechtvaardige, gelijkwaardige behandeling van vreemdelingen en volksgenoten, ja zelfs tot barmhartigheid tegenover vreemdelingen.
  • Vreemdelingen met een ander geloof mogen daar de ruimte voor krijgen. Tegelijk zijn we er duidelijk over dat het christelijk geloof uniek is tegenover de andere godsdiensten.

hc-23-40-foto-2En, om terug te komen op het begin: we zijn onderweg naar een toekomst waarin mensen van alle talen en natiën een nieuwe eenheid vormen. De multiculturele samenleving, hoe moeilijk soms ook, heeft dát spannende perspectief. Leef je als mensen onderweg naar die toekomst?

(Meer informatie over vluchtelingen in de bijbel in de uitgave Uw volk is mijn volk van het Nederlands Bijbelgenootschap)

Na deze bijbelse lijnen was er de gelegenheid vragen te stellen

  1. Hoe gaan we er als gemeente mee om?

2.1. Bewogenheid

In een harde samenleving onderscheidt de christelijke gemeente zich door liefde en bewogenheid. En wie zou er niet bewogen zijn met het lot van mensen die het zo moeilijk hebben in hun eigen land dat ze liever de gevaarlijke reis naar een onbekend land wagen. Er zitten een heleboel kanten aan het vluchtelingenvraagstuk en ik wil niet één daarvan negeren, maar als grondhouding is bewogenheid, christelijke liefde op zijn plaats. Als je geleerd hebt wat het is om als zondaar door God aanvaard te worden, dan moet dat toch ook te merken zijn aan een aanvaardende houding die huidskleur en cultuur overstijgt.

3.2. Ruimte voor angsten en zorgen

Bij veel gemeenteleden merk ik puur die bewogenheid. En dat gaat dan soms ook samen op met vrijwilligerswerk onder vluchtelingen en financiële steun. Ik hoor ook kritische geluiden over de toestroom van de vluchtelingen. Soms sympathie voor standpunten van Geert Wilders. En dan zijn er weer anderen die daar boos over worden en vinden dat je zulke dingen niet mag zeggen. En ik begrijp die boosheid ook wel, want die komt voort uit bewogenheid met het lot van vluchtelingen.

Maar ik begrijp ook dat je moeite kunt hebben met al die vluchtelingen. Ik ga niet meeroepen: de grenzen dicht. Nee, hebt u wel eens een grens gezien? Ga eens kijken achter Gramsbergen. Ja bij Hazeldonk kun je een slagboom neerzetten. Maar wij hebben alleen al aan de landzijde meer dan 1000 kilometer grens. Dat kun je niet dichtgooien. Zelf als we het geld over hebben voor een muur van 1000 kilometer en 10.000 soldaten voor de bewaking dan zul je nog zien dat er gangen onderdoor gegraven worden. Als het uw standpunt is dat we de grenzen dicht moeten gooien, dan moet ik zeggen dat geen serieuze mogelijkheid is. Ik zei eerder al, je ziet in de bijbel en in de geschiedenis dat er altijd vluchtelingen en complete volksverhuizingen geweest zijn en dat hou je niet tegen.

Maar ik snap wel dat je hier serieuze problemen ziet. En ik sta er ook voor dat je dat hier in de kerk hardop kunt zeggen. We moeten geen politiek correcte cultuur krijgen waarin je niet mag zeggen dat je moeite hebt met de komst van vluchtelingen. Er zijn best problemen met asielzoekers. Wij krijgen in Ommen dit jaar geen asielzoekers, maar als er wel weer gekomen waren, waren dat waarschijnlijk niet zoals vorige jaren gezinnen geweeest maar jonge mannen. Een Bestmenerberg vol jonge buitenlandse mannen. Je mag best hardop zeggen dat je er zorgen over maakt hoe dat allemaal gaat werken. Zorgen, angsten over vreemdelingen in onze samenleving mogen in de gemeente openlijk benoemd worden. Dat moeten we niet het zwijgen opleggen.

Zorgen over de toenemende islamisering van Nederland. Hebben we hier over vijftig jaar  een islamitische meerderheid die het ons moeilijk maakt christen te blijven? De ontwikkelingen lijken niet die kant op te gaan. Toch stel ik dan ook de vraag wat moeilijker is: christen blijven in een moslimland of christen blijven in een atheïstisch land? Zouden de christenen in moslimlanden niet voor óns bidden of wij het vol zullen houden.

3.3. Wat kunnen wij doen in de praktijk

In de afgelopen jaren hebben veel vrijwilligers, ook uit onze gemeente zich ingezet voor de mensen op de Bestmenerberg. Nu dat niet meer van ons gevraagd wordt, zou ik zeggen: kijk ook naar de buitenlanders en met name de nieuwe asielzoekers in je eigen straat.

Iemand van ons had een berichtje op Facebook over een buurman uit het Noord-Afrika, die niet begreep dat je in de woonkamer geen open vuur kon maken, die niet wist hoe het ging met containers aan de weg zetten. Vluchtelingen doen soms dingen die in de ogen van Nederlandse burgers heel vreemd zijn, gewoon om dat niemand ze duidelijk maakt wat ze met al die spullen hier moeten doen en wat onze gewoontes zijn. Je kunt van de overheid verwachten dat die alles wel duidelijk maakt, maar zo werkt dat niet in de praktijk. Daar heb je een samenleving voor nodig: wij dus.

Dit gaat over wat ik al wel vaker benoemd heb: als kerk, als kring oog hebben voor de problemen direct om je heen. Niet iedere vluchteling zal hulp nodig hebben van één van ons. Vanuit bewogenheid met vluchtelingen kun je ze overladen met aandacht en zorg. Behandel ze niet als ‘zielige’ mensen, behandel ze niet als domme mensen die opgevoed moeten worden, behandel ze met respect. Niet iedereen van ons is er even goed in contact te makken met vreemden. Maar heb je ogen er voor open. Zie het als er dingen fout gaan als er hulp nodig is. En kom je er niet uit, vraag hulp van je kring, van je diaken.

De tijden veranderen. Ons land verandert, er komen andere mensen. Dat hou je niet tegen en dat moet je niet tegen willen houden. Wij zijn op weg naar het volk van de toekomst uit alle talen en culturen. Dat is het ideaal van God, daarvoor stierf Christus.

Amen.

hc-23-40-liturgie

Geplaatst door met 0 reacties in Preken

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *