Preekschets over Genesis 41 – Themazondag ‘Christen-zijn op je werk’

28 oktober 2016

Preekschets over Genesis 41 – Themazondag ‘Christen-zijn op je werk’

37Zowel de farao als zijn dienaren vonden dit een goed voorstel. 38‘Zouden we ooit iemand kunnen vinden als deze man, iemand die zo vervuld is van Gods geest?’ zei de farao tegen hen. 39Toen richtte hij zich weer tot Jozef: ‘Aangezien God u dit allemaal bekend heeft gemaakt, is er vast niemand die zo verstandig en wijs is als u. 40U vertrouw ik het bestuur van mijn paleis toe, en heel mijn volk zal doen wat u beveelt. Alleen door de troon zal ik boven u staan.’ 41Hij vervolgde: ‘Hierbij geef ik u het gezag over heel Egypte,’ 42en hij deed zijn zegelring af, schoof die aan Jozefs vinger, gaf hem kleren van fijn linnen en hing hem een gouden keten om de hals. 43Hij liet hem rondrijden in de op een na mooiste wagen die hij bezat, en voor Jozef uit gingen dienaren die riepen: ‘Eerbied!’ Zo stelde hij Jozef aan over heel Egypte. 44‘Ik ben de farao,’ zei hij, ‘maar zonder uw toestemming zal niemand in heel Egypte ook maar één stap verzetten.’ 45Hij gaf Jozef de naam Safenat-Paneach, en hij gaf hem Asnat tot vrouw; zij was een dochter van Potifera, een priester in Heliopolis. Jozef reisde heel Egypte door. 46Dertig jaar was hij toen hij voor de farao, de koning van Egypte, verscheen, en nadat hij het koninklijk paleis had verlaten, trok hij door heel Egypte. (Genesis 41:37-46)

Het eigene van de themazondag

De meeste volwassen gemeenteleden zijn dagelijks een groot deel van de dag met hun werk bezig. De themazondag ‘Christen-zijn op je werk’ is een gelegenheid om in prediking en gesprek aandacht te besteden aan vragen over een christelijke visie op werken, een christelijke werkhouding, omgaan met collega’s en spreken over je geloof op het werk. De zondag na dankdag (de eerste woensdag van november) is een geschikt moment hiervoor. Dit jaar wordt de themazondag voor de zevende keer gehouden, op 6 november 2016. Een andere datum is natuurlijk ook mogelijk.

In deze preekschets is Genesis 41:37-46 als uitgangspunt gekozen. Het Oecumenisch leesrooster heeft van 18 september tot 20 november 2016 een reeks over Jakob en Jozef. Op 6 november is Genesis 41:37-46 aan de beurt. Hoewel de gemiddelde kerkganger een andere rol heeft in de samenleving dan Jozef bied het bijbelgedeelte mooie aanknopingspunten om na te denken over onze taak in Gods wereld.

Uitleg

Genesis 41 brengt ons bij het keerpunt in de Jozefgeschiedenis. Jozef is dan dertig jaar en heeft vanaf zijn zeventiende een leven van vernedering geleefd wat jaar na jaar voortkabbelt zonder dat er iets positiefs gebeurt (40:23-41:1). In hoofdstuk 41 komt er plotseling beweging in de geschiedenis. Het hoofdstuk is vol vaart en emotie. Lees het hele hoofdstuk en proef de hectiek van de gebeurtenissen. Hoor in vers 17-24 hoe heftig Farao zijn droom beleefd heeft en begrijp dat hij de volgende morgen hevig verontrust is (vers 8). Zie de beelden voor je in schitterende paleis bij het opkomende licht, in de donkere gevangenis en opnieuw in het paleis.

De hongersnood, die in Farao’s droom zo dreigend verbeeld is, beheerst het hoofdstuk van begin tot einde. Van Selms wijst er op dat de woorden honger en hongersnood in de laatste vier verzen zes keer voorkomen: ‘de lezer gaat die nu zelf voelen’. Toch komt er een verandering in de sfeer als Jozef zijn plan ontvouwt (vers 33-36). Het brengt een zekere rust in het verhaal. Vers 37 laat merken hoe Farao en zijn dienaren zich die eigen maken.

In vers (37 en) 38 is sprake van onderling overleg van Farao met zijn dienaren. Zij herkennen Jozef als iemand die in God gelooft. Merk op dat Jozef hier voor uitkomt op passende momenten (vers 16, 25, 28,32, ook eerder in de geschiedenis, b.v. 39:9 en 40:8). De manier waarop Jozef zijn geloof uit doet denken aan 1 Petrus 3:15, maar gaat verder. Een aanknopingspunt om verder na te denken over de vraag wanneer je op je werk Gods naam noemt.

In vers 38 ontmoeten we één van de eerste vermeldingen van de ruach elohim. De eerste waarin de Geest van God met de gave van wijsheid (vers 33 en 39) verbonden wordt. Vergelijk: Exodus 28:3, 31:3, 35:31, Deuteronomium 34:9 en Jesaja 11:2. Neem de tijd om te doordenken wat de wijsheid die de Geest geeft betekent voor het dagelijks werk van de gelovige. Lees verder…

Jozefs aanstelling tot vizier wordt indrukwekkend getekend met mooie Egyptische beelden. Merk op dat het begint met een woord (vers 39-41). Daarop volgt een kleine handeling die wel de belangrijkste is in dit verhaal: het overdragen van de zegelring. Daarna wordt het groter: het linnen gewaad, de gouden ketting (bekijk eens illustraties), de tweede koninklijke wagen, de glorieuze rijtoer en de daadwerkelijke aanvaarding van de macht over Egypte.

Achter deze aanstelling door Farao ziet Jozef een aanwijzing door God zelf (45:8). Een punt om over na te denken bij de preekvoorbereiding: kun je ook bij onze banen van een goddelijke roeping spreken?

Vers 45 laat ik in het kader van de themazondag rusten.

Opmerkelijk zijn de parallellen van het Jozefverhaal met verschillende andere bijbelse verhalen. Van Selms noemt dertien parallellen met de wijze koning Salomo. Minstens zo treffend zijn de overeenkomsten met de geschiedenissen van Daniël en Esther, die net als die van Jozef in een heidense hofcultuur spelen. Genesis 41 heeft een duidelijke overeenkomst met Daniël 2. Deze verhalen waren bemoedigend voor Gods volk in ballingschap en zijn het ook vandaag bij het leven en werken in een geseculariseerde wereld. In deze drie geschiedenissen is het motief van omkering te zien. De vernederde wordt verhoogd.

Een duidelijke parallel is er ook met het verhaal van Jezus Christus. Vermoedelijk is dit de reden waarom Stefanus in zijn weergave van het Oude Testament Jozef noemt (Handelingen 7:9-14). Christus en Jozef gingen beiden als eenling een weg van vernedering om een heel volk te redden. Zoals Jozef verhoogd werd en de macht kreeg over heel Egypte, zo werd Christus verhoogd en ontving alle macht in hemel en op aarde (Matteüs 28:16).

Jozef is niet alleen de redder van zijn eigen familie-volk, hij voorziet ook Egypte van brood. Zo ook Christus: hij redt niet alleen zijn kerk-volk van de eeuwige ondergang, hij regeert over heel de mensheid en schakelt ons met ons dagelijks werk daarbij in.

Aanwijzingen voor de preek

Begin de preek eens met de vraag waarom zo nadrukkelijk aandacht te geven aan het werk. Is christen zijn niet veel meer dat je je door Christus gered weet van de ondergang en dat je een gemeenschap vormt met andere gelovigen? In mijn gemeente krijgt dit op 6 november een specifieke toespitsing: op 13 november vieren wij het avondmaal. Moet het dan niet juist gaan over de vraag of je Christus als je eeuwige Redder aanvaardt?

Christus, die mijn Redder is, en die ik in brood en wijn aan het avondmaal ontvang, hij is het ook die alle macht in hemel en op aarde heeft. Die niet alleen een gemeente redt voor het eeuwige leven, maar die tegelijk over heel de mensheid regeert en het werk dat iedereen in zijn eigen baan doet daarbij inschakelt. Jozef was hiervan een voorafbeelding: hij ging de weg van de eenzame vernedering om het volk van Jakob te redden (Genesis 45:5-8) maar gaf daarbij tegelijk brood aan heel Egypte.

In de preek kan, eventueel aan de hand van de vertelling van het verhaal van Genesis 41, aandacht gegeven worden aan:

  • Gods zorg voor de hele wereld, waarbij Hij Jozef inschakelt en de boeren waarover Jozef gezag heeft en waarbij hij ook Christus inschakelt en ons die Christus volgen. Je dagelijks werk is een kwestie van Christus volgen. Vertoon daarin Gods liefde voor de mensen om je heen en voor de hele schepping.
  • God die ieder zijn taak geeft: je werk als goddelijke roeping. Waar werk je voor? Voor je inkomen? Voor je eigen carrière? Of om dienstbaar te zijn aan God en tot zegen te zijn van de mensen om je heen en de schepping?
  • God geeft gaven, door zijn Geest.

Een paar praktische punten om wat uitgebreider bij stil te staan:

  • In hoeverre spreek je op je werk over je geloof? Wat leert het voorbeeld van Jozef?
  • Hoe kun je met de wijsheid van Gods Geest op je werk tot zegen zijn?

Zo –om terug te komen op het begin- leef je met Christus je Redder in de wereld van je dagelijks werk.

Kijk voor praktische voorbeelden op www.christenzijnopjewerk.nl.

Aanwijzingen voor de liturgie

Als introïtuspsalm voor de achtste zondag van de herfst noemt het Evangelisch-Luthers Dienstboek Psalm 85. Een mooie psalm om de dienst mee te beginnen.

Als schriftlezing uit Genesis 41 kan gelezen worden: vers 1-7 en 25-46. Waar in aansluiting bij het Oecumenisch leesrooster op 30 oktober Genesis 41:1-27 gelezen is kan de lezing bij vers 25 of vers 33 beginnen.

Als evangelielezing geeft het Oecumenisch leesrooster Lucas 19:41-48 aan. In verband met de lezing uit Genesis 41 is te overwegen deze lezing te vervangen door Lucas 19:29-30, 35-38.

Het nieuwe Liedboek heeft twee bijbelse vertelliederen over Jozef: Gezang 166a en 166b. Het tweede staat ook in het Gereformeerd Kerkboek als Gezang 4: ‘Jozef zoekt zijn grote broers’.

Voor een kindmoment of kindernevendienst: ‘Vertel het maar’ geeft bij 16 oktober 2016 materiaal over Genesis 41.

Een lied na de preek: Geref. Kerkboek Gezang 131:3,4,9: ‘Schenk door uw Geest, die sterke macht, de krachten voor het werk dat wacht’.

Als wetslezing, in dit geval bij voorkeur na de preek, kunnen gedeelten uit de bergrede gelezen worden.

Als slotlied past Opwekking 710, het Gebed om zegen van Sela.

Kijk voor meer liederen op de site van Christen-zijn op je werk.

Overweeg een nabespreking van de preek aan de hand van drie vragen:

  • Breng je God op je werk ter sprake? Wat leer je van de manier waarop Jozef dat doet?
  • Welke wijsheid leer je van de Heilige Geest? Wat kun je hier op je werk mee?
  • Waar loop je tegenaan in het christen-zijn op je werk?

Geraadpleegde literatuur

L. Schmidt, Josephnovelle, in Theologische Realenzyklopädie, Band 17, Berlin 1988

A. van Selms, Genesis, deel II, [P.O.T.] Nijkerk 19793

C. Westerman, Genesis, 3. Teilband Genesis 37-50, [B.K.A.T.] Neukirchen 1982

1 comment
  • Grieta schreef:

    vorige week zei onze Mathias: “vraagje: Hoe kwam Jozef door de Rode Zee?”.
    Dit was naar aanleiding van een gesprekje dat we hadden over Muziek voor de Here in de week voorafgaand aan de Teensnight (waar Mathi nog te jong voor is).
    p.s. favorieten die Mathi aangaf zijn: Iedereen is anders(marcel zimmer), Je mag er zijn.(herman boon?), Dank u wel -oke4kids-meester richards. En als lievelingsliedjes: Kleuren, kleuren,… en Kom aan boord!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *