Jezus’ lijden onder onrecht

2 april 2017

Jezus’ lijden onder onrecht

De twee weken voor Pasen is er meer nog dan anders aandacht voor het lijden van Jezus. Gemakkelijk wordt het iets heel massiefs voor ons. Jezus heeft geleden, het was verschrikkelijk, het was zwaar, maar wat heeft hij nou geleden. De komende twee weken wil ik er iedere dag iets van overdenken. Jezus’ lijden was eenzaamheid, het was lijden onder huichelarij, bespotting…  We beginnen met een preek over Jezus’ lijden onder onrecht. De tekst voor de preek is: Matteüs 22:15 en 26:59,60a. De preek:

Onrecht. Het kan je aangrijpen als je mensen onder onrecht ziet lijden. In programma’s als Argos en Opgelicht ontmoet je soms van die mensen. Een vrouw die een zeldzame ziekte heeft en niet kan werken, maar ook niet afgekeurd wordt en in een uitzichtloze papieroorlog met instanties terecht komt. Een heel gezin wat daar onder gebukt gaat. Of iemand die op het werk in ongenade gevallen is en het leven onmogelijk gemaakt wordt, zodat ze hem uiteindelijk kunnen dumpen. Onrecht, waarbij je bij niemand gehoor vindt. Mensen vinden hun positie of hun regels kennelijk belangrijker dan de lijdensweg waarin zo’n gezin terechtkomt. Als zulke verhalen op de radio of de tv worden uitgemeten kan het je meeslepen. Het raakt je.

Je kunt lijden onder het onrecht dat je aangedaan wordt en onder het onrecht waar je mee geconfronteerd wordt. Zo zie ik ook Jezus onder onrecht lijden. Hij zei eens: Gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid… (Matteüs 5:6) Gerechtigheid, daar kun je honger en dorst naar hebben. Het kan je pijn doen dat het in die tv-beelden of op je werk niet eerlijk gaat. En Jezus prijst je dan gelukkig. Dat je daar niet aan meedoet, dat je dat niet normaal vindt, maar dat het je pijn doet. Honger en dorst.

Jezus leed onder het onrecht dat hij om zich heen zag. Als baby al ontkwam hij ternauwernood aan de moord op tientallen, misschien wel honderden baby’s in Betlehem. Waarom? Omdat koning Herodes bang was dat één van die baby’s zijn positie, zijn macht zou kunnen bedreigen. Jezus leed onder het onrecht dat mensen op een schijnheilige manier hun oude vaders en moeders aandeden. Als je hem er over hoort krijg je de indruk dat het veel voor kwam (Matteüs 15:5-6). Er was in die tijd geen AOW en geen pensioen. Kinderen moesten voor hun ouders zorgen als ze niet meer konden werken. Maar als je nou bang was dat al je geld op zou gaan aan de zorg voor je ouders, dan kon je daar op een schijnheilige manier onderuit komen. Dan bestemde je je vermogen voor de tempel, ‘korban’ heette dat, en dan ging dat daar bij je dood naar toe, maar tot die tijd kon je het gewoon zelf gebruiken. En je kon tegen je hulpbehoevende ouders zeggen: ik kan u niet helpen want mijn geld is gereserveerd voor de tempel. Alleen maar aan jezelf denken, dat jij genoeg hebt, en je ouders laten stikken. Je niet druk maken om hun lot, hun recht. Dat onrecht, daar leed Jezus onder. Dat mensen zich alleen maar druk maakten om hun eigen macht, hun eigen geld, hun eigen leventje. En alles en iedereen wat daarbij in de weg staat wordt ruw en gemeen aan de kant geschoven. Jezus zag het, voelde het mee en reageerde er fel op. Honger en dorst naar gerechtigheid.

Jezus moest zelf ook mee maken dat ze hem op zo’n manier aan de kant probeerden te schuiven.

Je merkt daar al heel snel iets van als je het verhaal over Jezus lees, over zijn optreden en de reacties. Maar toen Jezus een paar dagen in Jeruzalem was, kort voor het pesachfeest was het wel heel duidelijk: ‘Nu trokken de Farizeeën zich terug om zich er op te beraden hoe ze hem met een uitspraak in de val konden lokken’ (Matteüs 22:15) Jezus is kennelijk zo’n bedreiging voor hun positie, hun macht dat hij opgeruimd moet worden. Ze proberen hem een uitspraak te ontlokken… Ja, in Matteüs 26 lezen we waar het om ging, het moest iets zijn waardoor ze hem ter dood konden veroordelen. Een uitspraak die Jezus doet waardoor ze hem uit de weg kunnen ruimen. Hij verdient dat niet, maar voor hun macht en positie hebben ze dat nodig.

En waarover ontlokken ze dan een uitspraak­? We hebben het gesprek gehoord, het ging over politiek. ‘Mag een gelovige jood aan de keizer van Rome belasting betalen?’ Waarom nou juist die vraag? Ze dagen hem uit om een revolutionaire uitspraak te doen, zodat ze het aan de stadhouder Pontius Pilatus kunnen overlaten om Jezus als revolutieprediker te executeren. Dan hoeven ze hun handen niet vuil te maken en zijn ze toch van hem af. We hebben gehoord dat er verschillende gesprekken volgden, maar Jezus liet zich geen uitspraak ontglippen waarop ze hem zouden kunnen pakken. En als ze hem dan gearresteerd hebben met hulp van Judas en met soldaten van stadhouder Pilatus, dan weten ze nog steeds niet waarover ze hem moeten aanklagen. Voor de rechtszitting is er ’s morgensvroeg nog een soort vergadering  waarin ze op zoek gaan naar valse getuigen. Als er dan niet in alle eerlijkheid een aanklacht tegen Jezus is, dan maar wat minder eerlijk, want het moet wel doorgaan. Doel van de rechtszitting straks is niet om recht te doen, maar om van Jezus af te komen, als het niet rechtsom is, dan linksom. Hier rond Jezus is de lucht vol haat, vol onrecht.

Ook met valse getuigen lukt het niet. Tenslotte stelt de hogepriester een vraag… Het lijkt er op dat hij terug komt op die gesprekken van een paar dagen geleden toen Jezus de vraag stelde of de Messias de zoon van David of de Heer van David was. ‘Ik bezweer u bij de levende God, zeg ons of u de Messias bent, de Zoon van God.’ Als Jezus ‘ja’ zegt kunnen zij dat als godslastering opvatten. En zo gebeurt het. Precies waar het in al dit onrecht om gaat: Jezus wordt veroordeeld om wie hij is. Hij mag er niet zijn. Er is in hun denken en hun functioneren als machthebbers geen ruimte voor God die zo naar ons omziet dat hij mens wordt. Precies dat wordt zijn dood. Jezus ondergaat al dit onrecht met als giftige kern: hij mag er niet zijn.

Onrecht. Misschien ga je er zelf onder gebukt. Zoals die oude vaders en moeders in Jezus´ tijd die te veel geld kostten. Die vrouw met die zeldzame ziekte die maar niet afgekeurd wordt. Of die werknemer die in ongenade gevallen is. Je mag er niet zijn, we werken jou weg. Alle oneerlijke en gemene trucks word uit de kast gehaald. Je kunt je er machteloos onder voelen. En niemand begrijpt je echt. Niemand weet wat je doormaakt.

Op aarde misschien niet. Maar in de hemel is er iemand die de giftige kern van het onrecht diep gevoeld heeft. Daar kun je terecht met je gebed. Als er iemand is die weet dat je doormaakt, dan Jezus wel, bij God op de troon. Een God die niet alleen in zijn wetten, zoals we die gelezen hebben en in de bergrede laat merken dat hij een diepe afkeer van onrecht heeft, maar die het ook zelf gevoeld heeft. En God luistert. Er is meer wat ik wil zeggen over het onrecht dat Jezus ondergaat. Maar om te beginnen dit: Hoe zwaar het onrecht is dat je moet lijden, in de hemel is er iemand die tot in het diepst weet wat het is.                   (Zingen: Psalm 9:7,9)

Ik zei al: er is meer over te zeggen. In het tweede stuk van de preek kijken we als het ware achter dit onrecht tegen Jezus. Wat zit er nog weer achter? En ik sluit er mee af wat het voor ons als volgelingen van de Heer betekent.

Er zit nog iets meer achter. Ik had het er al even over dat op het beslissende moment de hogepriester Jezus vraagt of hij de Messias, de Zoon van God is. Daarmee pakt hij op wat Jezus hem zelf heeft aangereikt in dat laatste gesprek over de Messias, zoon van David of Heer van David. Met die raadselachtige vraag over de Messias stuurt Jezus het er zelf op aan. De vraag dringt zich op: ‘Zegt u dan van uzelf dat u de Messias bent?’ Al dit onrecht overkomt Jezus niet, tot het laatste toe stuurt hij het er zelf op aan. Hij is gekómen om als onschuldige veroordeeld te worden. Dat is wat hier achter zit. Waarom? Waarom is hij gekomen om als onschuldige veroordeeld te worden?

Dan kom ik even terug bij het onrecht dat wij lijden en om ons heen ervaren. En dan stel ik daar een vraag bij, die diep gaat. Verdien ik het dat ik eerlijk behandeld wordt? Verdien je het dat je eerlijk behandeld wordt? Rare vraag misschien. Iedereen verdient toch een eerlijke behandeling? Ja, wacht even, doe je zelf altijd iedereen recht? Op het werk, in de gemeente, in je relatie? Nee, ik wil best geloven dat u er nog nooit aan meegewerkt hebt dat iemand op zo’n onrechtvaardige manier als Jezus ter dood veroordeeld is. Maar ik ben bang dat ook christenen er aan mee doen om op een sneaky manier anderen te lozen, weg te werken. Wij hoeven onze oude vaders en moeders meestal niet financieel te verzorgen. Maar doe je ze recht in liefde en aandacht? Of heb je ze in feite weggewerkt uit je leven? Wij doen medemensen veel onrecht en we doen God veel onrecht. Daarom verdien je niet dat je eerlijk behandeld wordt, maar dat je zelf onrecht moet lijden. Precies die pijn die Jezus droeg, dat is wat ik verdien. Maar nu zegt Jezus: dat hoef jij niet te dragen, dat kún jij ook niet dragen, maar dat neem ik op mij. Dat is wat hier achter zit: Jezus die het die de haat en de oneerlijke behandeling die ik verdien op zich neemt. Zoals zondag 15 vanmiddag zegt: Christus is onschuldig ter dood veroordeeld om ons te bevrijden van het strenge oordeel van God dat over ons komen zou.

Tenslotte: wat betekent dit voor ons als volgelingen van Jezus?

  1. Bevrijding van Gods oordeel. Jezus heeft de straf gedragen die u verdient. Als je in hem gelooft mag je er zeker van zijn dat jij die niet meer hoeft te dragen. God wil je vergeven.
  2. Een God in de hemel die luistert naar onze vragen en die, juist ook als het over onrecht lijden gaat, weet wat het is.
  3. Het betekent voor ons als gemeente, als volgelingen van Jezus dat we in deze wereld vol onrecht een plek willen zijn waar iedereen recht gedaan wordt. Hier gaat het niet om je macht te handhaven, ook voor de leiders niet. Hier willen we juist iedereen tot zijn recht laten komen. In wie je bent, in wat je kunt doen in de gemeente. De leiding is er om iedereen daarvoor de ruimte te geven, niet om mensen aan de kant te zetten. Ik heb mij daar altijd sterk voor willen maken en besef ook wel dat dat wel eens lastig is. Sommigen van u verlangen naar een duidelijker lijn, een vernieuwende visie of juist een meer behoudende koers. Maar mijn zorg is dat hiermee gemakkelijk echte volgelingen van Christus aan de kant gezet worden. Laat het onze uitdaging zijn in de gemeente iedereen tot zijn recht te laten komen.
  4. En sta ook met die houding in de wereld. Haat het onrecht. Laat het je pijn doen: hongeren en dorsten naar de gerechtigheid. Begin maar gewoon met iedereen om je heen recht te doen en afstand te nemen van vuile spelletjes. Sterk en dapper. Als mensen waarin Christus herkenbaar is.

Amen.

De liturgie:

Psalm 43 zongen we in de Nieuwe Psalmberijming.

Morgen: Jezus’ lijden onder eerzucht, Matteüs 23:(1-)5-7.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *