De tijden veranderen 1: Zondagsrust

20 september 2016

De tijden veranderen 1: Zondagsrust

hc-23-38-foto-2De eerste van drie preken over veranderende tijden en groeiende verschillen binnen de gemeente. We begonnen met het thema ‘zondagsrust’. Een preek waarin eerst de bijbelse lijnen werden getekend. Daarna was er de gelegenheid om vragen te stellen. En in het laatste deel werd aangegeven hoe als gemeente om te gaan met het probleem dat de zondagsrust steeds meer onder druk staat en gemeenteleden er verschillend mee om gaan.

De preek:

0.1. Serie leerdiensten: De tijden veranderen en wij…

We beginnen vanmiddag aan een serie leerdiensten over ‘De tijden veranderen, en wij…’ De afgelopen tijd heb ik verschillende keren gepreekt over verschillen tussen de gemeente en hoe je daarin met elkaar omgaat. Verschillend is onder andere hoe we reageren op veranderingen in onze wereld. En dan kijk ik maar gewoon naar de onderwerpen die in de tien geboden aan de orde komen. De afgelopen weken zijn de eerste drie geboden behandeld en vanmiddag is het vierde gebod over de rustdag aan bod. Je ziet veranderingen in hoe we daar mee omgaan en je ziet ook dat de verschillen groter worden. Volgende week slaan we een keer over, dan hebben we een soort jeugddienst in het kader van de week voor de eenzaamheid. En dan komen we bij het zesde gebod: niet doodslaan. Of, positief gezegd: wél je naaste liefhebben als jezelf. Je zou denken: daar zijn we het allemaal over eens. Maar als die naaste een vluchteling uit Syrië is zie je ook hier de meningen uiteen gaan. En daarna komt het zevende gebod over huwelijk en relaties. De tijden veranderen, en wij…

0.2. Eerste thema: Zondagsrust 

hc-23-38-foto-3Deze zomer hing er een groot spandoek over de vechtbrug. ‘Komende zondag winkels open in Ommen’. De koopzondagen hebben de laatste twee jaar voor heftige discussie gezorgd. En ook voor lastige vragen: hoe ga ik er mee om als ik moet werken op zondag? En voor ondernemers: wel of niet meedoen met de koopzondag? En hoe ga je daar als consument dan weer mee om? Over de zondagsbesteding dachten we al langer verschillend, maar nu wordt het ineens heel zichtbaar.

In de preek van vanmiddag wil ik eerst de bijbelse lijnen laten zien. Daarna is er gelegenheid om vragen te stellen. En in het derde deel wil ik u meegeven hoe we er als gemeente vandaag mee kom kunnen gaan. De komende diensten zullen steeds die opzet hebben.

1.1. Bijbelse lijnen: oude testament

De bijbelse lijn beginnen we, ook als het over de zondag gaat in het oude testament. De eerste keer dat de bijbel over een rustdag spreekt is in het scheppingsverhaal. Rusten, een rustdag, hoort er dus al direct bij, zo heeft God de mens bedoeld. In de bijbelse tijd gebeurde dat niet altijd. Ik denk bevoorbeeld aan de tijd dat de Israëlieten als slaven in Egypte leefden. Toen God ze bevrijdde gaf hij ze ook het gebod om de rustdag te houden. Een gebod, want je doet het niet uit jezelf. Dan is het juist bevrijdend als er iemand tegen je zegt: stoppen. De geboden over de sabbat zijn vrij strikt. Zelf in een drukke tijd in de landbouw, de ploegtijd of de oogsstijd moest je op de zevende dag rusten. In zulke strikte geboden blijkt dat God het echt wil, dat hij je echt rust gunt. Maar ook dat bezige mensen, zeker in de stress van het werk, het echt nodig hebben dat er iemand tegen je zegt: en nou stoppen. Je moet er toe gedwongen worden, want uit jezelf bevrijdt je je niet van de werkstress.

Het gebod van de rustdag heeft ook een sociale kant: iedereen doet het op de zelfde dag. Dat maakt de beleving van de rust veel sterker. Het heeft ook met geloof te maken. Je moet het vertrouwen hebben dat God wel voor jou zorgt ook als jij een dag in de week niet werkt.

God dringt zijn mensen als het ware dat vertrouwen op: vertrouw maar op mij, ik zorg voor je, ook als jij een dag niet werkt.

Die geloofskant zie je er ook in dat op de sabbat extra offers gebracht worden. En later als er synagoges komen, dan is juist de sabbat de dag om naar de synagoge te gaan. Maar dat komt pas laat in het oude testament, je moet je de oorspronkelijke sabbat niet voorstellen als een zondag met ons soort kerkdiensten.

1.2. Bijbelse lijnen: nieuwe testament

Het typische van het gebod over de rustdag is dat je een vrij groot verschil ziet tussen het oude en het nieuwe testament. Onze zondag lijkt wel op de sabbat uit het oude testament als je sabbat en zondag hebt, dan is het toch niet het zelfde. Het is niet één doorlopende dijk, maar je kunt het meer vergelijken met de heuvels tussen Ommen hier en Holten. Als je bij Camping Bergzicht omhoog gaat dan heb je niet één lange bergrug tot aan Holten. Je krijgt eerst de Archemerberg en de Lemelerberg dan heb je tussen Lemele en Hellendoorn even niks en dan krijg je de Eelerberg, de Hellendoornseberg en zo verder tot de Holterberg. Maar tussen de Lemelerberg en de Eelerberg is het even weg. Zo heb je de sabbat in het oude testament en vanaf 300 na Christus de vrije zondag. Maar hoe het in die drie eeuwen daar tussen zit, dat is wat minder duidelijk. Een vrije zondag kenden de meesten in die tijd niet. Ik zei het al bij het lezen uit 1 Korinte 11. In het joodse gebied had je de vrije sabbat. De romeinse cultuur had zijn eigen vrije dagen. En de slaven, die moesten elke dag of vrijwel elke dag werken.

De christelijke gemeente kende als geheel geen vrije dag. Wel kenden ze de eerste dag van de week als dag van de opstanding.  En wat het nieuwe testament daar over zegt wordt mooi samengevat in zondag 38.

[Zondag 38 lezen]

Over rusten hoor je vrijwel niet. De rustdag wordt alleen in een bijzin genoemd, die in de oorspronkelijke duitse tekst niet voorkomt maar die in de vertaling is toegevoegd. De zondag was aanvankelijk geen rustdag maar een dag om de opstanding te vieren met kerkdiensten, als het moest voor en na het werk.

Veel joodse christenen zullen aanvankelijk de sabbat onderhouden hebben. Paulus schrijft ergens dat we elkaar niet moeten veroordelen over dat vieren van de sabbat (Kol. 2:16). Maar, zoals ik al zei: het was vanaf het begin goed voor de mens een rustdag te hebben. Gaandeweg, ik mag wel zeggen: onder de leiding van de Heilige Geest, werd in de christelijke gemeente de zondag de rustdag. Rond het jaar 321 stelde de christelijke keizer Constantijn de zondag vast als rustdag voor het hele rijk. Ik zou zeggen: een geschenk van God om zuinig op te zijn. Allereerst een dag om God te ontmoeten en de rust bij hem hier te ervaren. Maar daarom heen ook dag van rust die dat besef van rust, rust bij God versterkt. Rust bij Gods genade. Een dag om de opstanding, het leven te vieren.

[Gelegenheid om vragen te stellen]
  1. Hoe gaan we er als gemeente mee om?

3.1. Er zijn verschillen

Er zijn verschillen in de gemeente. In de vakantie zie je die vrij duidelijk. Misschien bent u zo iemand de elke zondag in de vakantie naar de kerk toe gaat, als het kan twee keer, en die probeert zoveel mogelijk te voorkomen dat je dingen moet kopen op zondag en dat anderen voor je moeten werken. Of misschien gaat het bij u juist zo dat de zondag ongeveer hetzelfde is als de andere vakantiedagen. Juist in de vakantie is te merken dat we verschillend tegen de zondag aankijken. Maar dat merk je ook in het wel of niet werken op zondag: de één heeft er veel meer moeite mee dan de ander. Niemand is er enthousiast over, maar ik merk dat de één er veel gemakkelijker in meegaat dan de ander.

Verschillen in de kerk, daar zijn wij als vrijgemaakten vanouds niet zo mee vertrouwd, maar het is wel iets wat er bij hoort in de kerk, juist in de gereformeerde kerkvisie. Wij zijn geen club van volmaakte gelovigen met een levensstijl waar iedereen een voorbeeld aan kan nemen, wij zijn, zoals artikel 29 van de NBG het zegt, zondaren die hun toevlucht zoeken bij Christus. In een gereformeerde kerk zijn verschillen in levenstijl, de één is meer toegewijd aan de Heer dan de ander en ook kunnen mensen vanuit eenzelfde sterke toewijding soms verschillende keuzes maken. En naarmate de samenleving meer divers is zul je ook in de kerk steeds meer verschillen zien. Iets om over na te denken: die verschillen die er zijn in de kerk moet je dat als een pluspunt zien of als een minpunt? Iets om over na te denken en op terug te komen in deze serie leerdiensten.

Hoe je daar ook over wilt denken, het maakt het wel lastiger dat je minder steun van elkaar ervaart. Een ondernemer die op zondag de winkel dicht laat voelt zich niet gesteund als anderen wel op zondag werken, dingen kopen en anderen voor zich laten werken. Vroeger zat iedereen ongeveer op één lijn wat de zondagsinvulling betreft en dan was dat makkelijker.

3.2. Zoveel mogelijk vrij

Laten we, ook bij verschillen die er zijn, proberen zoveel mogelijk het uitgangspunt van de zondag als vrije dag vast te houden. Het is een geschenk van God om zuinig op te zijn, zo zei ik in het eerste deel van de preek. Werken op zondag is niet altijd te vermijden. De één zal daarin verder gaan dan de ander. De één kán ook verder gaan dan de ander. Een voorbeeld. Een vader van een gezin, die incidenteel op zondag moet werken en die anders ontslagen wordt, zal moeilijker nee kunnen zeggen dan een tiener die een bijbaantje heeft in een winkel. Ik kan mij voorstellen dat die vader het zondagswerk niet durft te weigeren, al zijn er voor veel werknemers nog best mogelijkheden om het werken op zondag te voorkomen, ook door goed te onderhandelen. Als ze je van maandag tot zaterdag als een trouwe werknemer of collega zien, kun je op zondag nog wel eens iets bereiken. Maar soms lukt dat ook niet. Een bijbaantje dat je als tiener hebt, dat is echt wat anders. Het is natuurlijk vervelend als ze je niet aannemen of als je ontslagen wordt omdat je niet op zondag wilt werken, maar laten we er niet te kinderachtig over doen, het is maar een bijbaantje, je levensonderhoud hangt er niet van af, en je mag er als jongere best wat voor over hebben om te staan voor je principes. Laat iedereen binnen de mogelijkheden die je hebt proberen de zondag als vrije dag te houden. Een cadeau van God wat het waard is om er veel voor over te hebben.

En gun het een ander zoveel mogelijk. Je kunt niet altijd voorkomen dat iemand voor jou moet werken. Maar als het over winkels gaat: bijna alles kun je op de zaterdag al kopen. Natuurlijk kun je zeggen: het is hun verantwoordelijkheid dat ze op zondag werken. Dat is ook zo, maar ik wil daar niet méé verantwoordelijk voor zijn. Het komt ook de kracht van mijn zondagsrust ten goede als ik een dag lang echt afstand neem van de hectiek van de economie. Om die reden doe ik ook weinig op internet op zondag, gewoon om een dag van pure rust te hebben.

Ik heb wel eens horen verdedigen dat we de winkels en bedrijven die op zondag open zijn moeten boycotten. Ik geloof niet dat het onze opdracht is om zo vijandig in de samenleving te staan. Maar aan de andere kant: het is wel mooi als die ondernemers die de zondag als rustdag willen handhaven op de andere dagen wat meer klandizie van onze kant krijgen. Onderschat niet hoe moeilijk deze dingen liggen voor christelijke ondernemers.

Het valt mij op dat christenen in het buitenland zich minder inspannen om zichzelf en anderen op zondag en vrije dag te gunnen. Ik wil hen daarom niet veroordelen of minder gelovig noemen. Ik wil ook christenen in Nederland en binnen onze eigen kerk die een ‘ruimer’ standpunt innemen niet aan de kant zetten als tweederangs christenen. En ik roep u allen ook op om dat niet te doen. En tegelijk houdt ik vol dat de vrije zondag een geschenk van God is om je ieder in je eigen omstandigheden sterk voor te maken.

Amen

hc-23-38-liturgie

Geplaatst door met 0 reacties in Preken

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *